Raamwerk
v.o.f.
Begijnenstraat
34
6511
WP Nijmegen
024-3231708
www.raamwerk.org
Beknopte handleiding
voor schilderwerk
Verf is een beschermlaag voor hout, metaal en
andere bouwstoffen die alleen goed werkt als het hele gevelelement echt goed in
de verf zit. Schilderwerk dat beschadigd is of gedeeltelijk of slecht gebeurt
is werkt eerder averechts.
Dat komt doordat
vocht, via het ongeverfde, gebarsten of beschadigde deel, tussen de verf en het
materiaal kruipt. Daar kan het vervolgens niet weg waardoor het materiaal onder
de verflaag gaat rotten, roesten, e.a. Ongeverfd materiaal kan tenminste nog
ademen en ventileren.
Om (dure)
beschadiging aan bouwelementen te voorkomen is het dus zaak om het schilderwerk
goed te verzorgen. Dat betekent bij nieuw materiaal het eerst goed in de
grondverf zetten voor het geplaatst wordt en vervolgens goed aflakken. Bij oud
materiaal is het zaak alles wat ook maar enigszins aangetast is te verwijderen,
beschadigingen te repareren en het vervolgens goed te verven. Dit kan variëren
van het compleet afbranden en vervolgens kaalschuren tot je op goed (hard) hout
zit, tot het plaatselijk uithakken en/of kaalschuren van een klein stukje.
Deze handleiding
zet beknopt alle belangrijke stappen op een rijtje om oude bouwelementen een
goede schildersbeurt te geven. Bij nieuwe bouwelementen kun je een aantal
stappen weglaten.
Als het
schilderwerk een keer grondig gebeurt is kan het er meestal weer jaren tegen
voor een echt grote beurt weer nodig is. Het beste is het om al het schilderwerk
eens in de twee jaar na te lopen op beschadigingen, scheuren e.a.. Als je deze
beschadigingen eens in de twee jaar plaatselijk behandeld kan je een
ingrijpende schilders- en reparatiebeurt over het algemeen jaren uitstellen.
Dat is natuurlijk ook afhankelijk van de hoeveelheid schade die het verfwerk op
een bepaalde plaats van de elementen (water, zon,) ondervind.
Kies voor je met
de klus begint een verfsysteem. Dat betekent dat je (naast de kleur(-en)) een
grondverf en lak kiest die bij elkaar horen. Er zijn veel systemen op de markt
zoals verf op terpentine-basis, acrylaatverven en verven op waterbasis. Binnen
de verschillende soorten zijn er nog allerlei prijsklassen en kwaliteiten.
Iedere verf
heeft zo z’n voor en nadelen. Zo is de verf op waterbasis milieuvriendelijk.
Daar staat tegenover dat het vaak heel langzaam droogt, niet pakt op andere
verfsoorten of metaal en kit en later vrijwel niet af te branden of anderszins
te verwijderen is. Deze verfsoorten zijn nog relatief jong en hopelijk komt er
een keer een soort die alle voordelen van ‘ouderwetse’ verven heeft.
Verf op
terpentinebasis en acrylaatverven zijn minder milieuvriendelijk maar drogen
sneller en zijn ook te gebruiken op andere materialen als metaal, kit e.a. en
is goed af te branden. In het algemeen worden de laatste verfsoorten dan ook
het meeste gebruikt.
Ik heb om deze
redenen een voorkeur voor verf op terpentinebasis of acrylaatverven, vooral
omdat je deze verf kunt combineren met overschilderbare kit. De verven op
waterbasis zijn de laatste jaren echter wel zo ver verbeterd dat ik het mensen
die uit milieu-oogpunt daarvoor kiezen niet zonder meer zal afraden.
Kies in alle
gevallen nooit een goedkoop systeem maar koop duurdere verf van een bekend
gespecialiseerd merk, geen Hema of
Flexa-rotzooi. Sigma, Wijzonol, Sikkens of een ander gerenommeerd merk
is weliswaar behoorlijk wat duurder, het verschil in kwaliteit en levensduur is
aanzienlijk. De leveranciers van deze merken kunnen je vaak (gratis) een
schilderadvies geven en op papier zetten hoe alle bouwelementen het beste en
met welke middelen en verven behandeld kunnen worden.
Heel belangrijk
is het natuurlijk om te bepalen hoe grondig je het schilderwerk moet aanpakken.
Daar is geen vaste regel voor. Je kan er grofweg van uit gaan dat het in de
meeste gevallen nodig is om schilderwerk eens in de twee jaar tussentijds
plaatselijk bij te werken (barsten/beschadigingen e.a.). Eens in de vijf jaar
is er dan een beurt nodig waarbij het werk helemaal wordt schoongemaakt, licht
wordt opgeschuurd en in het geheel van
een nieuwe verflaag wordt voorzien.
Bij een
tweejaarlijkse beurt controleer je alle verfwerk op bladderen, blaasvorming,
scheuren, barsten, beschadigingen en dergelijke. Deze plekken pak je aan (schuren en eventueel krabben en
beitelen) tot je op blank (hard) hout zit, je repareert eventueel en werk bij
volgens onderstaande stappen (vanaf stap 3). Het kan zijn dat je hierbij
kozijnen of ramen tegen komt die om grondigere reparatie vragen of waarvan je
het gehele verfwerk moet doen, dat is dan zo.
Tijdens de
vijfjaarlijkse beurt doe je eigenlijk het zelfde als tijdens een tweejaarlijkse
beurt maar neem je alle verfwerk mee.
Als je zware
twijfels hebt bij de kwaliteit van het gehele schilderwerk en het hout, kan het
goed zijn om het alle hout kaal te maken door het af te branden. Als je het
volgens onderstaande methode aanpakt kan je het onderhoud vervolgens voor 20
tot 25 jaar beperken tot een regelmatige bijwerkbeurt.
Hanteer als stelregel dat zacht, week of zwart hout niet goed is en verwijderd moet worden.
Stappen:
Schilderwerk en glas
Tijdens het
schilderen van kozijnen en ramen heb je ook te maken met de aansluiting op het
glas. Hierbij zijn een aantal dingen belangrijk:
1. Als de stopverf (vooral aan de onderkant)
gescheurd is of er stukjes ontbreken, verwijder de stopverf dan helemaal. Door
scheuren of ontbrekende stukken in de stopverf gaat het hout onder de stopverf
namelijk heel snel rotten. Dat komt doordat al het water dat van het glas af
druipt hier op terecht komt en er onder kruipt. Verwijder dus alle oude
stopverf en zet de ruit opnieuw. Het lukt namelijk niet om een goede
aansluiting te maken tussen oude en nieuwe stopverf en het geeft je de kans om
het aangetaste hout onder de stopverf aan te pakken (zie hier boven). Verwijder
de stopverf door voorzichtig met een beitel de oude stopverf weg te tikken. Als
de stopverf rond het glas weg is, verwijder dan de metalen spietjes of
spijkertjes waarmee het glas nog vastzit en verwijder het glas door vanaf de
andere kant voorzichtig rondom tegen het glas te kloppen. Zit het glas aan de
binnenkant met kit vast, snij dan eerst voor je gaat kloppen met een dun mes de
kit door. Af en toe zal er glas tijdens deze procedure kapot gaan. Gebruik dat
echter niet als reden om het niet te doen. Zeker gewoon glas is goedkoper als
een nieuw raam of kozijn, dubbel glas is vrijwel altijd met kit ingezet en goed
te verwijderen. Verwijder vervolgens de laatste restanten stopverf en/of alle
oude kit uit het raam of kozijn.
2. Als glas is ingezet met glaslatten is dat
vrijwel altijd gebeurt met kit. Ook hier bestaat de kans dat dit niet goed
gebeurt is of dat de kitrand te laag ligt. Er mag namelijk op geen enkele
manier water in de rand tussen het glas en de glaslat blijven staan, dit loop
gegarandeerd na een tijdje tussen de kit, het glas en het hout en tast
vervolgens het hout aan. Het water moet van het glas - op de kit - op de
glaslat lopen en van daar af verder naar beneden (zie tekening verderop). Ook
hierbij loop je dus de kans dat je de glaslatten moet verwijderen, het glas
moet verwijderen (snij weer eerst de kit door) en vervolgens alle oude kit moet
verwijderen.
3. Repareer het hout indien nodig (zie
boven) en zet het in de dunne grondverf.
4. Zet rand van het raam of kozijn, waar het
glas direct tegen het hout van het raam of kozijn komt, in de butyleenkit of
andere kit die geschikt is voor het plaatsen van glas. Deze kit is speciaal
voor het plaatsen van glas omdat de kit soepel blijft (demping),
overschilderbaar is en het glas na breuk makkelijk te verwijderen is. Gebruik
nooit acrylaat-kit, sanitair-kit of andere siliconenkit. Spuit met een kitspuit
rondom een rolletje op het hout dat zo dik is dat, als het glas er in gedrukt
wordt, de kit er overal uit gedrukt wordt.
5. Het beste is het als het glas aan de
onderkant niet op het hout van het kozijn staat maar op kleine stukjes hout of
rubber, bijvoorbeeld drie afgebroken lucifers. Pas op dat deze stukjes niet te
ver naar buiten steken, ze mogen meestal een millimeter of vijf lang zijn. Leg
deze dus eerst onder in het kozijn in een beetje kit zodat ze bij het plaatsen
van het glas blijven liggen.
6. Maak ook het glas rondom de rand minimaal
5 centimeter goed schoon. Dan hecht de kit/stopverf beter en kun je er later
goed overheen verven. Doe je dit pas later dan beschadig je de kit/stopverf
weer.
7. Plaats het glas op de stukjes hout en tegen de kit, druk het glas aan totdat de
kit er aan de andere kant overal uitgedrukt wordt. Als het glas met stopverf
wordt vastgezet zet je nu eerst voorzichtig rondom met vier glasnagels of
spijkertjes het glas vast. Gebruik je glaslatten, dan plaats je rondom een lijn
butyleenkit tegen het glas. Doe dit weer zo dik dat de kit er uit gedrukt wordt
als je de glaslat tegen het glas aan drukt. Druk de glaslat tegen de kit en
spijker of schroef de latten vervolgens een voor een voorzichtig vast.
8. Veeg vervolgens voorzichtig met je vinger
in een droge doek de overtollige kit weg tot de kitrand er goed uit ziet (zie
tekening). Wacht hier niet te lang mee, dan is de kit nog soepel en makkelijk
te verwijderen.
9. Nieuwe stopverf plaatsen is in het begin niet makkelijk, het is wel te leren.
Maak een rol van stopverf door de stopverf tussen je handen te rollen. Duw de
rol voorzichtig maar goed in de hoek tussen het kozijn en het glas. Doe dit
eerst helemaal rondom. Druk de rol nogmaals rondom voorzichtig maar goed met
een stopverfmes of plamuurmes in de hoek zodat de stopverf overal hoog genoeg
zit.. Snij daarna voorzichtig met het stopverfmes de overtollige stopverf
schuin weg zodat een hoek van ongeveer 45 graden ontstaat. Trek het mes niet
door tot je in de stopverf van de volgende kant zit. Hou even voor de hoek op,
snij de volgende kant af en werk
voorzichtig de hoek af. Strijk de stopverf
tenslotte voorzichtig met een vinger na zodat kleine gaatjes e.d.
verdwijnen en er een gladde laag stopverf ontstaat.
10.Ga je hierna grondverven, dan moet je
heel voorzichtig over de kit en/of stopverf heen schilderen. Druk niet te hard
anders verniel je je mooie kit- of stopverf-rand. Gebruik dus een zachte kwast
en strijk voorzichtig met weinig druk. Heel lang wachten heeft geen zin omdat
zowel butyleenkit als stopverf lang zacht blijven.
11. Zorg er zeker bij het aflakken voor dat
je altijd het glas van het raam met de verf minimaal twee millimeter raakt. Je
krijgt dan een aansluitende verflaag die van het glas doorloopt tot op het
houtwerk. Dit geeft bescherming aan de stopverf/kit en het hout en voorkomt dat
er vocht tussen kan komen als bv. de stopverf op termijn uitdroogt. Gebruik dus
ook liefst geen zogenaamde schilderstape of afplakband, leer ‘uit de losse
hand’ schilderen. Afplakband zorgt alleen voor een rand waarin vocht kan blijven
staan (ook al is die maar een millimeter of twee), zorgt er voor dat je
onnauwkeuriger werkt en is slecht verwijderbaar. Gebruik je dit spul toch,
verwijder het dan zo snel mogelijk, als je het een aantal dagen laat zitten
krijg je het nauwelijks meer van hout, glas en metaal af.
Buitenschilderwerk en binnenschilderwerk
Als ramen,
kozijnen en deuren aan de buitenkant gedaan zijn is het zaak om ervoor te
zorgen dat ook het binnenwerk snel goed gedaan wordt (of al goed gedaan is).
Buiten ziet iedereen de regen, binnen is er meer vocht als je in eerste
instantie denkt. Is het buitenwerk goed gedaan, dan kan het vocht van binnen
niet meer naar buiten en blijft dus in het hout zitten, vooral als er binnen
gestookt wordt. Het gevaar hiervan spreekt voor zich: het houtwerk wordt nu van
binnen uit aangetast. Dit gaat soms, doordat er minder ventilatie-luchtstroming
dan buiten is, nog harder dan aantasting en uiteindelijk verrotting van buiten.
Het is dus het
beste om de binnenkant van de gevelelementen tegelijk met de buitenkant aan te
pakken. Daar is overigens ook praktisch veel voor te zeggen. Ramen, deuren e.a.
zijn vaak het makkelijkst en beste te repareren en schilderen als ze uit hun
sponning gelicht worden. Dat heeft meteen als voordeel dat ze niet in de weg
zitten bij het aanpakken van de kozijnen. Met een paar houtplaten zijn de gaten
meestal snel te dichten. Je kunt dan bij mooi weer buiten aan de kozijnen
werken en bij slechter weer binnen werken aan de binnenkant van de kozijnen, de
ramen en deuren.
Oude ramen en
deuren worden vaak gammel en sluiten slecht doordat de hoekverbindingen het
begeven. Als ze eenmaal uit het kozijn gelicht worden is dat vaak gemakkelijk
te repareren. Verwijder zoals hierboven beschreven het glas en brand het
houtwerk af. Tik of boor vervolgens de houten deuvels of metalen spieën uit de
hoeken (na het afbranden zie je die meestal zitten) en tik vervolgens de
hoekverbindingen los.
Verwijder rot of
aangetast hout, schuur de lossen onderdelen. Lijm het zaakje weer met pu-lijm (zorg
wel dat het haaks blijft) en plaats direct nieuwe deuvels of spieën (zodat die
ook in de lijm vast komen te zitten). Daarna achtereenvolgens: vullen met
houtrot-vulmiddel, schuren, dun grondverven, glas plaatsen, stopverf of
glaslatten plaatsen, grondverven, aflakken.
Als het hang en
sluitwerk slecht is of de zaak scheef hangt is dit meteen een mooie gelegenheid
om het raam of de deur opnieuw af te hangen en eventueel van nieuw hang en
sluitwerk te voorzien. Vooral bij oude huizen werd vaak niet aan inbraakbeveiliging
gedacht. Denk dan meteen, vooral op de begane grond of makkelijk bereikbare
plaatsen op verdiepingen, aan inbraakbeveiliging door middel van ‘veilig’ hang
en sluitwerk.
Dievenklauwen
kosten maar een paar cent per stuk en zijn, als je toch met het houtwerk bezig
bent, zo geplaatst. Ook als je de ramen en deuren niet uit hun kozijnen licht.
Metaal
Bij metaal is
het bijna zaak om nog beter op het onderhoud te letten dan bij hout. Metalen
gevelelementen die niet van aluminium of een ander roestvrij metaal zijn, zijn
vaak duurder en slechter te repareren dan houten gevelelementen.. Kortom: als
je aantasting constateert meteen aanpakken.
Verwijder alle
roest en oude verf rond aangetaste plekken grondig. Dat kan bij verroeste delen
door het afbreken van de verroeste delen, door met een slijptol met
afbraamschijf of door met een bandschuur- of gewone vlakschuurmachine het
metaal zo veel mogelijk blank te schuren. Maak het metaal stofvrij en behandel
het vervolgens met een roestomvormer-menie (bijvoorbeeld Correlite). Hierna kan
je metaal op dezelfde manier als hout met de meeste normale verven goed
aflakken. Ook zijn er speciale ‘verven’ op teerachtige-basis voor metaal die
een hele dikke beschermingslaag opleveren. Het voordeel hiervan is dat ze bijvoorbeeld
bij muurankers of metalen balken in gevels een waterdichte overgang kunnen
opleveren van metaal naar stukwerk of metselwerk. Dat lukt met gewone verven
niet. Het nadeel is dat deze stoffen een lichte teerachtige geur blijven
afgeven en bij warm weer iets zachter kunnen worden.
Kitten:
Zorg ervoor dat kit nooit in een ‘kuil’
ligt zoals de eerste tekening maar zorg voor een aflopend effect als op de
tweede tekening. Kit die in een kuil ligt of gaten heeft zal uiteindelijk tot
schade aan houtwerk leiden en kan je hele reparatie en schilderwerk teniet
doen.
FOUT

GOED