ZELFWERKZAAMHEID

MILIEUVRIENDELIJK VERBOUWEN

Zelfwerkzaamheid bij het verbouwen of onderhouden van een pand is niet per definitie milieuvriendelijker dan door een aannemer laten bouwen. Hoe milieubewust je bouwt begint bij de keuzes die bij het plannen van de verbouwing gemaakt worden. Sta stil bij de milieugevolgen van je bouwplan en (materiaal)keuzes. Sta er zelf bij stil en overleg hierover met je architect of aannemer.

Net als bij alle andere vormen van milieubewust bezig zijn hangt alles op het woordje bewust. Of verbouwen en onderhoud in zelfwerkzaamheid aanpakken milieuvriendelijker is dan het door een aannemer laten doen hangt er dus vooral af van hoe bewust de aannemer er mee omgaat en hoe bewust je er zelf mee omgaat.

In de aannemerij begint steeds meer het bewustzijn door te dringen dat bouwen een werkje is waar veel (en vaak ongezond) afval bij vrij komt, waar veel ongezonde materialen gebruikt worden en waar veel energie en materialen verspild worden. Aangezien dit ten koste gaat van het personeel en materiaalverspilling duur is, worden aannemers steeds meer aanspreekbaar op het milieuaspect. Het kan dus beslist geen kwaad om voor een verbouwing eens met je aannemer (en de uitvoerder daarvan) hierover te praten. Bewust je aannemer volgen en aanspreken op het moment dat je verspilling constateert kan al een milieubesparend effect hebben.

Zelfwerkzaamheid heeft het risico dat je, doordat je minder ervaring hebt in het verwerken van materialen, meer materiaal verspilt dan nodig is. Dat zal vooral het geval zijn als je iets aanpakt waarvan je eigenlijk niet weet hoe het moet. Ook uit milieuoogpunt geld dus: bezint eer ge begint.

Koop een paar goede doe-het-zelf-boeken en lees die eens rustig door. Gegarandeerd kom je handige tips tegen waardoor je materiaal bespaart, je inzicht in wat de bouwvakkers doen vergroot, eventueel hen beter van dienst kunt zijn, enzovoorts. Neem zelf initiatief en bereid je voor, materiaalkennis is nodig om er milieuvriendelijk mee om te kunnen gaan. Op die manier kun je beter inschatten op wat voor manier je een bijdrage aan een verbouwing kunt leveren en op wat voor manier je milieuvriendelijker kunt verbouwen. Vraag eerst elkaar hoe iets moet en overleg dan met de aannemer en/of uitvoerder.

MATERIAALVERSPILLING

Toch zit er bij een aannemer een behoorlijke beperking op het idee van milieuvriendelijk bouwen. Zelfs als je ecologisch bouwt en uitsluitend kiest voor zo milieuvriendelijk mogelijke materialen (nog steeds vaak duurder den de gebruikelijke materialen), zal er verspilling plaats vinden. De hoogste kosten in de bouw zijn namelijk niet de materialen maar is meestal het arbeidsloon. Een verbouwing levert meestal ongelofelijke hoeveelheden restmateriaal op die vrijwel altijd weggegooid worden.

Als een pand van nieuwe gipsplafonds voorzien wordt, zal je in bijna iedere kamer grote stukken gips vinden die overblijven. Toch zal in de volgende kamer weer een nieuwe plaat aangesneden worden als er een klein stukje nodig is. Een bouwvakker zal bijna nooit gaan zoeken naar een stukje restmateriaal maar een nieuw stuk hout, gipsplaat, stroomdraad, enz. pakken. Laat staan dat bouwvakkers restmateriaal achter zich aan gaat slepen omdat dat misschien nog van pas kan komen. De tijd die hij kwijt is met verslepen en zoeken weegt (financieel) niet op tegen de kosten van een nieuwe plank, gipsplaat, enz.

In zelfwerkzaamheid kun je, omdat je tijd praktisch gezien geen geld kost, vaak wel op zoek gaan naar het juiste stukje materiaal. Kun je tijd besteden aan het regelmatig bijeenbrengen en ordenen van restmateriaal. Als je dat goed bijhoudt, ordent en zorgt dat het verplaatst wordt naar de plek waar dat materiaal daarna gebruikt wordt, kan je daar niet alleen zelf efficiënt gebruik van maken maar zullen de mensen van de aannemer ook veel eerder van restmateriaal gebruik maken.

Op deze manier kun je niet alleen direct materiaal besparen (en de materiaalkosten drukken), je hebt ook minder afval en dat bespaart op de milieukosten van het afvaltransport.

SLOPEN EN AFVAL

Slopen is een van de dingen die je grotendeels vaak goed in zelfwerkzaamheid kunt doen. Meestal is het ook de klus waar het meeste afval bij vrijkomt: grond, steen, puin, gips. planken, latjes, balken, dekleer, pannen, staal, gietijzer, koperbuis, messing, lood, glas, pvc, plastic, enz. Meestal staat er tijdens de bouw een container waar de hele handel in verdwijnt. Het uitzoeken en scheiden van afval is iets dat in de bouw veel te weinig gebeurt.

Als je zelf het sloopwerk doet of het sloopafval afvoert, is het vaak een kleine moeite om afval te scheiden. In plaats van alle afval in één container te gooien kun je (als je genoeg ruimte hebt) hout van puin scheiden, de metalen en glas apart houden, enz. Eens in de zoveel tijd huur of leen je een busje voor een dag en breng je het afval gescheiden naar de stort en de oud metaalhandel. Vaak heb je dan alleen voor grote hoeveelheden puin en grond en restafval een container nodig.

Niet alleen is dit milieuvriendelijker, het kan je ook een boel geld schelen. Containers zijn duurder dan een dag een busje huren. Bovendien zijn containers met gemengd afval aanzienlijk duurder dan containers met alleen grond of puin. Je bespaart op de hoeveelheid containers en hoeft voor wat je naar de stort brengt vaak niets tot weinig te betalen. Bij de oud-ijzerhandel krijg je, zeker voor gesorteerde metalen, nog geld toe.

Bijkomend effect is dat het 'afval' bewust door je handen heen gaat. Dan blijkt meestal dat er nog het nodige tussen zit (bijvoorbeeld hout, gipsplaat, glas, koper en pvc-buis) wat je tijdens de rest van de verbouwing goed kunt hergebruiken. Dat bespaard uiteraard weer materiaal.

HERGEBRUIK VAN MATERIAAL

Voor iedereen die met zelfwerkzaamheid een pand gaat verbouwen is het aan te raden om eens bij slopers en andere tweedehandsbedrijven rond te kijken. Van dakpan tot vloerplank, van balk tot kozijn, van bad tot wasbak, van pleepot tot deurslot, als je er een beetje aandacht aan besteed en informeert zijn heel veel bouwmaterialen tweedehands verkrijgbaar.

Geen enkele aannemer zal eraan beginnen om die materialen in huis te helen. Het kost meer tijd om achter tweedehands materiaal aan te gaan dan om nieuwe bestellen, nieuwe materiaal is standaard, werkt sneller, dat bespaart weer loon, enzovoorts. Toch kun je vaak met de aannemer de afspraak maken dat je zelf voor bepaalde materialen zorgt. Als je dan tweedehands materiaal inkoopt kun je voor een behoorlijke hoeveelheid minderwerk zorgen.

Als je zelf bouwt is het helemaal makkelijk om de materiaalkosten te drukken door tweedehands materialen in te kopen en te verwerken. Daar komt nog bij dat je door hergebruik heel goed een extra eigen tintje aan een pand kan geven en je kan voorkomen dat alles 'standaard' wordt. Bijvoorbeeld door gebruik van antiek sanitair, hergebruik van oude kozijnen, deuren en sierlijsten of het bouwen van een binnenwandje met oude flessen (met water erin ook nog eens prima isolerend).

Ook het hergebruik van hout is heel goed mogelijk en zeer milieuvriendelijk. Bij slopers zijn balken, vloerplanken, latten enz. te vinden. De prijs is de helft of minder van nieuw hout terwijl de kwaliteit nog prima kan zijn (wel goed uitzoeken). Geen enkele aannemer gebruikt dit omdat de maten afwijken, en het teveel werk is om balken of planken te zagen. In zelfwerkzaamheid kun je wel de tijd uittrekken om voor jezelf of voor de aannemer balken op maat te maken.

BEWUSTWORDING EN KENNIS

Een aantal minder directe milieueffecten van zelfwerkzaamheid kunnen voortkomen uit de kennis die je opdoet. Tijdens een verbouwing leer je materialen verwerken, hun eigenschappen waarderen of vervloeken. Kortom je wordt je bewust van de eigenschappen van materialen en zal bewuster met ze om leren gaan. Daarnaast zie je hoe de bouw werkt en leert een aantal vaardigheden.

Vaak is het gevolg dat je, als er kleine mankementen aan je pand zijn, eerder zelf er wat aan zal gaan doen. Je zal eerder zelf naar de bouwmarkt fietsen, het nodige materiaal halen en iets opknappen. Je hoeft dus minder 'professionals' in huis te halen of hebt aan wat advies genoeg om zelf aan de gang te gaan. Uiteindelijk werkt ook dat milieubesparend. Niet alleen gebruik je zelf eerder tweedehands materialen, het doorbreekt consumptief (en milieubelastende) woongedrag.

In de meeste situaties laten mensen bij het minste of geringste een onderhoudsmonteur of andere 'prof' voorrijden. Kraantje lek? Loodgieter bellen. Die heeft z'n transport- en voorrijkosten, rekent uurloon, stopt z'n percentage op de materiaalkosten, enz. Als je niet oppast betaal je € 50,- of meer voor het vervangen van een leertje van € l,- waarmee je vijf minuten kwijt bent. Niet alleen is het milieubelastend om daarvoor de loodgieter te laten komen, het stimuleert ook onnodig de huidige consumptiemaatschappij.

Zelfwerkzaamheid tijdens een verbouwing kan ervoor zorgen dat je je bij het klussen zekerder voelt, het gevoel kwijtraakt dat je twee linkerhanden hebt en daardoor in het vervolg eerder iets zelf aanpakt en anderen op dit gebied kan helpen. Zelfwerkzaamheid kan op deze manier niet alleen milieuvriendelijk maar ook mensvriendelijk zijn.

HAKEN EN OGEN

Afhankelijk van de manier waarop je verbouwt kunnen er ook de nodige haken en ogen zitten aan het zo milieubewust mogelijk bouwen. Ben je rustig met een kleine verbouwing bezig waarvoor je alle tijd hebt, dan zijn de nadelen van heel bewust verbouwen eigenlijk verwaarloosbaar. Je hebt de tijd om afval te sorteren, op zoek te gaan naar tweedehands materialen en alles op maat te maken.

Ben je met een grote verbouwing bezig waarvoor je beperkt tijd hebt, dan beginnen dezelfde mechanismes te werken als bij een aannemer. Ook in zelfwerkzaamheid wordt in grote verbouwingen tijd uiteindelijk omgezet in geld.

Dat betekent dat ook hier de afweging gemaakt moet worden die een aannemer maakt:

Hoeveel (extra) tijd zijn we kwijt met het scheiden van afval, het extra werk door het verslepen en bewaren van restmateriaal, het zoeken naar en ophalen van tweedehands materialen, enzovoorts?

Over het algemeen kom je er dan op uit dat het scheiden van afval weinig extra tijd kost, het rondslepen van restmateriaal alleen oplevert als het heel kritisch gebeurt (alleen bij echt goed bruikbare materialen), en het zoeken naar tweedehands materialen vooral interessant is bij grote hoeveelheden of dure spullen.

In dat soort gevallen moet je dus zoeken naar een evenwicht tussen milieubewust bouwen en goed (rendabel) met de je tijd omgaan. Aangezien dat een kwestie van keuzes is, moet dit als er met meerdere mensen gebouwd wordt vooraf besproken worden zodat er een ‘lijn’ uitgezet kan worden. Niets zo frustrerend als iemand die een dag lang restmateriaal heeft lopen sorteren en verplaatsen, terwijl de volgende dag dat gesorteerde materiaal door een ander in de container wordt gegooid.

Kees Brinkman